İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları

Bir işyerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması için;

50 ve daha fazla çalışanın bulunması,
Altı aydan daha fazla süreli işlerin yapılması gerekmektedir.

Örneğin; sözleşmeli personel, geçici personel, memurlar, kamu işçileri, öğretim görevlileri, çıraklar, stajyerler ve hizmet akdine tabi çalışanlar ve benzeri unvanlarda görevlendirilen veya hangi kanuna tabi olursa olsun iş sözleşmesiyle çalışanlar çalışan kavramının kapsamına girmektedir.

Örnek; Bir işyerinde 2 stajyer, 1 işveren vekili konumunda genel müdür, 4857 sayılı İş Kanununa tabi 30 çalışan, 657- 4C’ye tabi 17 çalışan bulunmaktadır. Bu durumda, stajyerler kurul oluşturulmasında çalışan sayısı hesabına katılmadığı için, söz konusu işyerinde çalışan sayısı 48 olup kurul oluşturulması gerekmemektedir.

Örnek 1; Bir işverenin farklı sicil numaralarına sahip A işyerinde 20 çalışanı, B işyerinde 38 çalışanı, C işyerinde 54 çalışanı bulunmaktadır. Bu işverenin C işyerinde çalışan sayısı 50’yi geçtiği için bu işyerinde kurul oluşturması gerekmekte olup diğer işyerlerinde ise kurul oluşturulması gerekmemektedir.

Örnek 2; Bir işverenin aynı sicil numaralarına sahip işyerinin; A binasında 20 çalışanı, B binasında 38 çalışanı, C binasında 12 çalışanı bulunmaktadır. Bu işyerinde toplam çalışan sayısı 50’yi geçtiği için bu hizmet birimlerinin herhangi birisinde ortak bir kurul kurulması gerekmektedir. Ancak oluşturulan bu kurulda, diğer birimlerin temsilcisinin bulundurulması yoluyla temsil edilebilmesi mümkündür

Örnek 3; Bir Bakanlığın aynı bina içerisinde bulunan farklı birimleri için tek bir kurul oluşturulması yeterlidir. Bununla birlikte yönetimin kararıyla birimlerde ayrı kurullar oluşturulabilir. Bu durumda, oluşturulan kurullar işbirliği içinde çalışmalıdır.

Örnek 4; Bir kamu kurumunun aynı şehirde bulunan beş farklı hizmet binasının her birinde 50 ve daha fazla çalışanı olması halinde; her hizmet binası için ayrı kurul oluşturulması gerekmemektedir. Bu durumda kurula, her hizmet binasından bir temsilci (oy hakkı olmaksızın) katılabilir

Altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunduğu hallerde;

Asıl işveren alt işverenin çalışan sayıları ayrı ayrı 50 ve daha fazla ise asıl işveren ve alt işveren ayrı ayrı kurul İş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerinin yürütülmesi ve kurullarca alınan kararların uygulanması konusunda işbirliği ve koordinasyon asıl işverence sağlanır.

Bir işyerinde sadece asıl işverenin çalışan sayısı 50 ve daha fazla ise bu durumda kurul asıl işverence Kurul oluşturma yükümlülüğü bulunmayan alt işveren, kurul tarafından alınan kararların uygulanması ile ilgili olarak koordinasyonu sağlamak üzere vekâleten yetkili bir temsilci atar.

Alt işverenin çalışan sayısı 50 ve daha fazla, asıl işverenin çalışan sayısı 50’nin altında ise işyerinde kurul alt işverence oluşturulur. Asıl işveren alt işverenin oluşturduğu kurula işbirliği ve koordinasyonu sağlamak üzere vekâleten yetkili bir temsilci

Asıl işveren ve alt işverenin çalışan sayıları ayrı ayrı 50’nin altında ve toplam çalışan sayısı 50’den fazla bulunduğu durumlarda ise koordinasyon asıl işverence yapılmak kaydıyla, asıl işveren ve alt işveren tarafından birlikte bir kurul oluşturulur. Kurulun oluşumunda üyeler yönetmeliğin 6 ncı maddesine göre her iki işverenin ortak kararı ile atanır.

Asıl işveren alt işveren ilişkisi bulunmayan ve aynı çalışma alanında birden fazla işverenin bulunması ve bu işverenlerce birden fazla kurulun oluşturulması halinde, işverenler birbirlerinin çalışmalarını etkileyebilecek kurul kararları hakkında diğer işverenleri bilgilendirir. Tam zamanlı iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesi halinde işyerindeki 50 çalışan sayısı hesabına dahil edilecektir

İş sağlığı ve güvenliği kurulu yedi kişiden oluşmaktadır;

İşveren veya işveren vekili,
İş güvenliği uzmanı,
İşyeri hekimi,
İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi,
Bulunması halinde sivil savunma uzmanı,
Bulunması halinde formen, ustabaşı veya usta,
Çalışan temsilcisi, işyerinde birden çok çalışan temsilcisi olması halinde baş

Kurulun başkanı işveren veya işveren vekili, kurulun sekreteri ise iş güvenliği uzmanıdır. İş güvenliği uzmanının tam zamanlı çalışma zorunluluğu olmayan işyerlerinde ise kurul sekretaryası; insan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi tarafından yürütülür.

Kurul üyeleri ve yedeklerinin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki görevlerini yerine getirebilmeleri için eğitim almaları gerekmektedir. Eğitim için ayrılacak olan saatler çalışma saatidir. Asıl işveren-alt işveren ilişkilerinde ortak kurul oluşumunda alınacak eğitimden her iki işveren birlikte sorumludur.

Bu eğitimler asgari olarak şu konuları kapsamalıdır:

Kurulun görev ve yetkileri,
İş sağlığı ve güvenliği konularında ulusal mevzuat ve standartlar,
Sıkça rastlanan iş kazaları ve tehlikeli olayların nedenleri,
İş hijyeninin temel ilkeleri,
İletişim teknikleri,
Acil durum önlemleri,
Meslek hastalıkları,
Risk değerlendirmesi ve işyerlerine ait özel riskler.

Kurul üyeleri; Yönetmelikte kurula verilen görev ve yetkilerin neler olduğu, bu görevlerle ilgili yapılacak çalışmaların sistemi, plan ve programı ile yapılacak işlerde kimlerin hangi faaliyetlere ne kadar katkı sağlayacağı hakkında bilgilendirilirler. İşyerinde özellikle iş sağlığı ve güvenliği açısından uyulması gereken kural ve tedbirler, kurulun yetkisine ve mevzuatta çizilen temel esaslara aykırı olmamak kaydıyla belirlenir. Ayrıca, kurul üyeleri işyerinde hazırlanan iç yönergede yer alan hususlara dair bilgilendirilir

Kurul, faaliyetlerini 6331 sayılı Kanuna, Kanunun alt düzenlemelerine ve ilgili diğer ulusal mevzuat ve standartlara uyumlu olarak yürütür. Faaliyet alanındaki konuları kapsayan mevzuat ve standartlar kurul üyelerine anlatılır. Kurul, özellikle mevzuata kolaylıkla ulaşabileceği bir yöntem geliştirir.

İşyerinde meydana gelen veya gelebilecek iş kazaları ve ramak kala olaylar konusunda kurul üyelerinin bilgilendirilmesi, iş sağlığı ve güvenliği konusunda geçmişte zayıf kalınan noktaların farkedilmesini sağlar. Zayıf noktaların güçlendirilmesi için alınan önlemlerin ve düzeltici faaliyetlerin anlatılması ve gösterilmesi risk kontrol yöntemleri konusunda bilincin artırılmasına katkı sağlamış olur

Çalışma ortamında bulunan, çalışanların sağlığını olumsuz yönde etkileyebilecek her türlü gürültü, titreşim, aydınlatma, iyonlaştırıcı olmayan radyasyon gibi fiziksel; toz, gaz, buhar gibi kimyasal ve virüs, bakteri, mantar gibi biyolojik etkenler ve bunlardan korunma yolları kurul üyelerine anlatılır

İşyerindeki kanun ve kuralların sağlıklı uygulanabilmesi için iletişim önemli bir husustur. Kurulun görev ve yetkilerini yerine getirebilmesi için; üyelere aktif dinleme, karşısındakini anlamaya çalışma, belli ölçülere göre ve hoşgörülü olarak fikirlerini ifade etme ve işbirliği içinde verimli bir ekip çalışmasına yatkınlık kazandırmaya yönelik bir eğitim sağlanır.

Kurul üyeleri, görevlerini yerine getirirken edindiği iletişim tekniklerini uygulayarak etkili bir çalışma ortamı oluştururlar.

İşyerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, doğal afet gibi acil müdahale, mücadele, ilkyardım veya tahliye gerektiren olaylar esnasında olayla etkili bir şekilde mücadele etmek için yapılması gerekenler hakkında kurul üyeleri eğitim alır. Bu eğitimin içeriğinde aşağıdaki konular yer alır;

İşyeri acil durum organizasyonu,
Acil durum planı,
Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
Müdahale ve tahliye yöntemleri,
İşyeri acil durum ekipleri,
Acil durumda kullanılacak araçlar ve yerleri,
Acil durumda irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeler,
Çalışanlara verilecek bilgilendirme ve eğitimler,

Kurul üyeleri, işyeri ortamından kaynaklanabilecek olası meslek hastalıkları konusunda bilgilendirilir. Meslek hastalıklarının oluşmasının önlenmesi veya zamanında teşhis edilip tedavisinin sağlanabilmesi için, varsa geliştirilen tıbbi programlar hakkında üyeler bilgilendirilir.

Kurul üyelerine verilecek bu eğitimde, işin niteliğinden ya da çalışma koşullarından dolayı bedensel ya da ruhsal bütünlüğün bozulmasıyla ortaya çıkan meslek hastalıkları ve meslek hastalıklarının önlenebilmesi ile ilgili stratejiler ve bu stratejiler doğrultusunda belirlenen hedeflerin anlatılması amaçlanır.

Her işyerinde yapılan faaliyetlere göre tehlikeler ve bunların oluşturacağı riskler farklılık göstermektedir. İşyerinde risklerin kontrolünde öncelikleri belirlemek için bu konularda bilgi sahibi olmak gerekir. Örneğin, inşaatta çalışan birisi için yüksekte çalışma tehlikesinin oluşturacağı risk öncelik arz etmesine karşın bir makine ile çalışan için makinelerin hareketli kısımlarının oluşturacağı risk daha önceliklidir. Bu nedenle, kurul üyelerine verilecek olan risk değerlendirmesi eğitiminde bu husus dikkate alınır.

Kurul üyelerine verilecek bu eğitim içeriğinde, risk değerlendirmesi metodolojisi, işyerine ait özel riskler, çalışanın yaptığı işe özgü yüksekte çalışma, kapalı ortamda çalışma, radyasyon riskinin bulunduğu ortamlarda çalışma, kaynakla çalışma, özel risk taşıyan ekipman ile çalışma, kanserojen maddelerin yol açtığı olası sağlık riskleri ve benzeri gibi konular ele alınır.

İş sağlığı ve güvenliği kurullarının çalışma usulleri maddeler halinde aşağıda verilmektedir:

Kurullar ayda en az bir kere toplanır. Ancak kurul, işyerinin tehlike sınıfını dikkate alarak, tehlikeli işyerlerinde bu sürenin iki ay, az tehlikeli işyerlerinde ise üç ay olarak belirlenmesine karar Kurul ayrıca, Rehberin 6 ncı bölümünde yer alan olağan üstü toplantı hallerinde de toplanır.

Olağanüstü toplantıların özel gündemi olması sebebiyle aylık toplantıları aksatmaması sağlanır. Eğer olağan toplantı zamanı olağanüstü toplantı ile çakışırsa durum açıklanarak her iki toplantı bir arada yapılır.

Kurul, üye tam sayısının salt çoğunluğu ile işveren veya işveren vekili başkanlığında toplanır ve katılanların salt çoğunluğu ile karar alır. İşveren veya işveren vekilinin katılamadığı zamanlarda sekreter kurula başkanlık
Toplantıda çekimser oy kullanılamaz. Oyların eşitliği halinde başkanın oyu kararı belirler. Çoğunluğun sağlanamadığı veya başka bir nedenle toplantının yapılmadığı hallerde üyelerin mazeretleri açıklanarak tespit tutanağı tutulur ve katılanların imzası alınır. Çoğunluk sağlanmışsa toplantıya başlanır.

Kurulun toplanması için başkanın onayı ile sekreter tarafından üyelere toplantının gündemi, yeri, günü ve saati toplantıdan en az 48 saat önceden haber verilmesi gerekir. Bununla birlikte, kurul toplantısı çalışanlara da (sesli duyuru, duyuru panosu, elektronik posta vb.) duyurulur.
Kurul gündemine; güncel İSG konuları, kurul faaliyetleri, bir önceki kararlar ve daha önce gündeme alınmamış ancak toplantı esnasında ortaya konan hususlar ele alınır. Gündemdeki konuların öncelik sırasına göre görüşülmesinde fayda vardır. Gündem oluştururken hangi konunun daha öncelikli olduğu konusunda bir tespit yapılmamışsa gündem bildiriminde yapılan sıralama ile konular görüşülür. Kurul kabul ederse üyelerin talebi üzerine başka bir konu gündeme alınabilir.
Örneğin;
Mevzuat değişiklikleri,
Eğitim programları,
İç denetim raporları,
İsg hizmetlerinin değerlendirilmesi,
İşyeri isg planları ve programları,
İşyerindeki riskler ve kontrol yöntemleri,
İş kazaları ve incelemeleri,
Tehlike bildirimleri,
Ramak kala olaylar ve hasarlar,
Tıbbi müdahale konuları,
Bakım onarım ve acil durum çalışmaları hakkında faaliyetler ve tespitler,
İş ekipmanları,
Kişisel koruyucu donanımlar,
İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili iyi uygulama örnekleri de gerektiğinde kurul gündemine alınır.
Her toplantıda, önceki toplantıya ilişkin kararlar ve bunlarla ilgili uygulamalar hakkında başkan veya kurulun sekreteri tarafından kurula gerekli bilgi verilir ve gündeme geçilir. Toplantıda karar verilen konular hakkında kurul üyelerinin yapmış olduğu; denetim, durum değerlendirmesi, faaliyet raporları, kaza araştırmaları gibi faaliyetler, İSG plan ve programlarının genel değerlendirmesi ve politikaların ve hedeflerin gözden geçirilmesi gibi işyerinin bütünü hakkındaki konular da kurul gündeminde görüşülür

Kurul, bir önceki toplantıda alınan kararların ne derecede uygulanıp uygulanmadığını gözden geçirir. Uygulanmamış veya tamamlanmamış faaliyet kararları, tekrar kurul gündemine alınır. Uygulananların yeterliliği hakkında değerlendirme yapılır. Bitirilmiş kararlar daha sonraki toplantıda gündeme alınmaz. Süresi tamamlanan veya halen devam eden kararların uygulanıp uygulanmadığı takip edilir

Kurul faaliyetlerini yürütürken özellikle tehlike ve risklerin belirlenmesi, tehlikenin kaynağında yok edilmesi veya tehlikeden kaynaklanan riskin azaltılması gibi teknik bilgi gerektiren konularda ihtiyaç duyulması halinde destek olmak üzere işyeri dışındaki kişi ve kuruluşlardan hizmet alabilir

Her toplantıda, görüşülen konularla ilgili alınan kararları içeren bir tutanak düzenlenir. Tutanak, toplantıya katılan başkan ve üyeler tarafından imzalanır. İmza altına alınan kararlar herhangi bir işleme gerek kalmaksızın işverene bildirilmiş sayılır. İmzalı tutanak ve kararlar sırasıyla özel dosyasında saklanır

Toplantıda alınan kararlar, gereği yapılmak üzere ilgililere tebliğ edilir. Ayrıca çalışanlara duyurulması faydalı görülen konular işyerinde (anons, pano, elektronik posta vb. yoluyla) ilân edilir. İşveren ve çalışanlar için kurulda alınan kararlar bağlayıcıdır.

Kurul çalışmalarının tamamı ile ilgili hazırlanan dokümanlar iş müfettişlerinin katkıda bulunması için işyeri denetlenirken hazır bulundurulur

İşyerinin niteliğine uygun bir iş sağlığı ve güvenliği iç yönerge taslağı hazırlamak,

İş sağlığı ve güvenliği konularında işyerinde çalışanlara yol göstermek

İşyerinde meydana gelen iş kazası, meslek hastalıkları ve ramak kala olaylar ile ilgili gerekli araştırma ve incelemeleri yapmak

İşyerinde iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tehlikeleri ve önlemleri değerlendirmek, tedbirleri belirlemek, işveren veya işveren vekiline bildirimde bulunmak

İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini planlamak ve uygulamak

İşyerinde yapılacak bakım ve onarım çalışmalarında gerekli güvenlik tedbirlerini planlamak ve bu tedbirlerin uygulamalarını kontrol etmek

İşyerinde acil durumlar için alınan tedbirleri yeterliliğini ve ekiplerin çalışmalarını izlemek

Yıllık rapor hazırlamak

Çalışmaktan kaçınma hakkı talepleri ile ilgili acilen toplanarak karar vermek

İşyerinde tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmeye yönelik çalışmalar yapmak

Başkan, kurulun oluşturulmasından, düzenli toplanmasından, kurulun karşılıklı dayanışma ve koordinasyon ile çalışmasından ve alınan kararların uygulanmasından sorumludur. Kurul başkanı, kurul üyelerinin görevlerini yerine getirebilmeleri için kendilerine zaman ve kaynak sağlar. Yönetici ve çalışanların birlikte olduğu ortamlarda çalışanların iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili tespitlerini ve önleyici tedbirlere yönelik önerilerini gündeme getirebilmelerini teşvik eden bir yönetim yapısı oluşturur. Örneğin, tedbir alınmasına katkı sağlayanları iş sağlığı ve güvenliği kurulunda değerlendirerek uygun gördüklerini işyerinde ilan eder ve gerektiğinde ödüllendirir

Kurul sekreterinin yönetim, koordinasyon, iletişim, doküman ve gündemle ilgili çeşitli görev ve sorumlulukları vardır. Kurul sekreteri, kurul faaliyetlerinin koordinasyonunu sağlar. Kurul ile ilgili tüm bilgi ve belgeler sekreter tarafından muhafaza edilir, kurulda kimlere dağıtım yapılacağına karar verilmişse o kişilere dağıtımını yapar. Toplantıların duyurulması, zamanında yapılması ve görüşülen konular ile alınan kararların tutanaklarının tutulması ve dağıtımı çalışmalarını yapar. İşyeri sağlık ve güvenlik plan ve programlarının taslak çalışmalarını yapar ve kurulun onayına sunar. Mevzuat değişikliklerini takip için bir sistem oluşturur ve düzenli olarak kurula raporlar.

Bununla beraber kurul sekreteri, bütün üyelerden kurulda gündeme alınmasını istedikleri konuları belirlemelerini ve bildirmelerini sağlar. Bu bildirim için herkesin ulaşabileceği bir format hazırlar. Bildirimlerde yer, zaman, ilgili iş pozisyonu, iş ekipmanı ve varsa ilgili çalışan ile konuyu tespit edenin bilinmesini sağlar.

Kurul üyeleri, işyerinde işin yapılması esnasında karşılaştıkları tehlikeleri kurula bildirmek durumundadırlar. Bunu yapabilmeleri için kurul toplantısı öncesinde diğer çalışanlar ile istişare ederek belirtilen konuları not alırlar ve kurul gündemine alınmasını sağlarlar. Belirlenen risk kontrol yöntemlerinin etkili olup olmadığı ile ilgili olarak kurulu bilgilendirir.

Kurul başkanı, kurul sekreteri ve diğer tüm üyeler, kurul toplantısı sırasında edindiği işyerine ait özel ve saklı tutulması gereken her türlü bilginin gizliliğini korumakla sorumludur.